جایگشت، ترکیب و احتمال — حل گام‌به‌گام، مثل کتاب درسی

اگر جای اشیای انتخاب‌شده را عوض کنیم، نتیجه تغییر می‌کند؟

آیا یک شیء را می‌توان بیش از یک بار انتخاب کرد؟

امتحان کنید:
📚 درسنامه: جایگشت، ترکیب و احتمال

اصل ضرب. اگر کار اول به n طریق و کار دوم به m طریق انجام شود، هر دو با هم به n·m طریق انجام می‌شوند. همهٔ فرمول‌های شمارش از همین اصل می‌آیند: رئیس، منشی و خزانه‌دار را از میان 25 نفر به 25·24·23 طریق می‌توان انتخاب کرد.

پرسش اصلی: آیا ترتیب مهم است؟ جای اشیای انتخاب‌شده را عوض کنید. اگر نتیجه تغییر کند (صندلی‌ها، سمت‌ها، رقم‌های رمز)، ترتیب مهم است: این‌ها جایگشت‌اند، P(n, r) = n!/(n − r)!، و همهٔ n شیء را به n! طریق می‌توان مرتب کرد. اگر نتیجه همان بماند (گروه، مجموعه، کارت‌های در دست)، ترتیب مهم نیست: این‌ها ترکیب‌اند، C(n, r) = n!/(r!(n − r)!).

چرا بر r! تقسیم می‌کنیم. هر دستهٔ r عضوی را به r! طریق می‌توان مرتب کرد، پس تعداد جایگشت‌ها r! برابر تعداد ترکیب‌هاست: C(n, r) = P(n, r)/r!. حروف A، B و C به 6 ترتیب درمی‌آیند، اما فقط یک ترکیب‌اند.

با تکرار. اگر بتوان اشیا را دوباره انتخاب کرد (رقم‌های رمز)، هر یک از r جایگاه به n طریق پر می‌شود: nʳ. ترکیب با تکرار (4 اسکوپ از 3 طعم) به ترکیب معمولی تبدیل می‌شود: C(n + r − 1, r). کلمه‌های با حروف تکراری: n! را بر فاکتوریل تعداد حروف یکسان تقسیم کنید — از «ریاضیات» 7!/(2!·2!) کلمه به دست می‌آید.

احتمال یک پیشامد P(A) = n(A)/n(S): n(A) تعداد برآمدهای مساعد پیشامد A و n(S) تعداد همهٔ برآمدهای هم‌شانس است و 0 ≤ P(A) ≤ 1. دو تاس 6·6 = 36 برآمد دارند. اگر شمردن «دست‌کم یکی» طولانی است، از پیشامد متمم استفاده کنید: P(A) = 1 − P(A′).

توزیع دوجمله‌ای. اگر آزمایشی n بار به طور مستقل تکرار شود و در هر بار احتمال موفقیت p باشد، احتمال دقیقاً r موفقیت برابر است با P(X = r) = C(n, r)·pʳ·(1 − p)ⁿ⁻ʳ. ترکیب می‌شمارد که به چند طریق می‌توان مشخص کرد کدام‌یک از n آزمایش موفق باشند.

اشتباه‌های رایج: استفاده از ترکیب با وجود متفاوت بودن سمت‌ها؛ فراموش کردن تقسیم بر r!؛ حساب کردن «دست‌کم یکی» مثل «دقیقاً یکی»؛ ساده نکردن احتمال یا به دست آوردن احتمال بزرگ‌تر از 1؛ ضرب احتمال‌ها به جای شمردن طریق‌ها هنگام بیرون آوردن از کیسه.

سوالات متداول

آیا رایگان است؟

بله، این ماشین‌حساب رایگان است و به ثبت‌نام نیاز ندارد. همه محاسبات مستقیماً در مرورگر انجام می‌شود، نه روی سرور.