مثلثات — مقدار، سادهسازی و معادلهها با توضیح گامبهگام
مسئله
عبارت، معادله یا چیزی را که باید ساده شود، همانطور که در دفترتان مینویسید وارد کنید. عدد بدون علامت درجه بر حسب درجه خوانده میشود؛ برای رادیان از π استفاده کنید.
روش حل — گامبهگام
سایر نسبتهای مثلثاتی این زاویه
روی نمودار: چرا ریشهها بیشمارند
خط نارنجی y = a موج را در نقطههای جواب قطع میکند. سینوس و کسینوس هر 2π تکرار میشوند (این دورهٔ تناوب است)، پس نقطههای برخورد زنجیرهای بیپایان میسازند — هر دوره همان دسته از ریشهها را اضافه میکند. «+ 2πk» یا «+ πk» در جواب از همینجا میآید.
روی دایرهٔ مثلثاتی
زاویه از محور cos در خلاف جهت عقربههای ساعت اندازه گرفته میشود. کسینوس زاویه طول نقطه (مختص افقی) است و سینوس عرض آن (مختص عمودی). جوابهای sin x = a نقطههاییاند که ارتفاعشان برابر a است (یک خط افقی) و جوابهای cos x = a نقطههایی با طول لازم (یک خط عمودی). معمولاً دو نقطه از این دست روی دایره هست — پس در هر دور دو ریشه داریم.
زاویه از محور cos در خلاف جهت عقربههای ساعت اندازه گرفته میشود. کسینوس طول نقطه (مختص افقی) است و سینوس عرض آن (مختص عمودی).
مثلث قائمالزاویه
هر دو مقداری را وارد کنید که دستکم یکی از آنها ضلع باشد؛ بقیه حساب میشود.
sin α = a/c — نسبت ضلع مقابل به وتر، cos α = b/c — نسبت ضلع مجاور به وتر، tan α = a/b — نسبت ضلع مقابل به ضلع مجاور.
روش حل — گامبهگام
جدول مقادیر
مقادیر زاویههای اصلی — همانهایی که بیشتر از همه پرسیده میشوند. خط تیره یعنی تابع در این نقطه تعریف نشده است.
| درجه | رادیان | sin | cos | tg | ctg |
|---|
فرمولهای اصلی
اتحادها
| sin²x + cos²x = 1 | اتحاد اصلی |
| tg x = sin x / cos x | ctg x = cos x / sin x |
| tg x · ctg x = 1 | 1 + tg²x = 1/cos²x |
مجموع دو زاویه
| sin(α ± β) = sin α·cos β ± cos α·sin β |
| cos(α ± β) = cos α·cos β ∓ sin α·sin β |
| tg(α ± β) = (tg α ± tg β) / (1 ∓ tg α·tg β) |
دو برابر کمان و نصف کمان
| sin 2α = 2·sin α·cos α | |
| cos 2α = cos²α − sin²α = 1 − 2sin²α = 2cos²α − 1 | |
| sin²α = (1 − cos 2α)/2 | cos²α = (1 + cos 2α)/2 |
روابط کمانهای وابسته
قاعده: برای π/2 و 3π/2 نام تابع عوض میشود (sin ↔ cos، tan ↔ cot)؛ برای π و 2π عوض نمیشود. علامت را از ربعی میگیریم که زاویهٔ اصلی در آن قرار دارد.
| sin(π/2 − α) = cos α | cos(π/2 − α) = sin α |
| sin(π − α) = sin α | cos(π − α) = −cos α |
| sin(π + α) = −sin α | cos(π + α) = −cos α |
| sin(2π − α) = −sin α | cos(2π − α) = cos α |
📚 درسنامه: حل معادلههای مثلثاتی ساده
معادلهٔ مثلثاتی ساده تساویای به شکل sin x = a، cos x = a یا tan x = a است. حل آن یعنی پیدا کردن همهٔ زاویههایی که تابع در آنها برابر a است. تعداد این زاویهها بیشمار است: توابع متناوباند، پس جواب را با یک فرمول کلی و پارامتر صحیح k مینویسند.
دورهٔ تناوب سینوس 2π است و در هر دور مقدار a را دو بار میگیرد: در x = arcsin a و در x = π − arcsin a. به همین دلیل پاسخ دو دسته جواب دارد که هر کدام هر 2π تکرار میشود. ریشههای کسینوس نسبت به صفر متقارناند — علامت ± از همینجاست. تانژانت دورهٔ π و سادهترین فرمول را دارد.
حالتهای خاص sin x = 0, ±1 و cos x = 0, ±1 را جداگانه حفظ میکنند. فرمول کلی برای آنها هم درست است، اما طولانی است و شکل کوتاه در وقت امتحان صرفهجویی میکند.
اگر |a| > 1، معادلهای با سینوس یا کسینوس جواب ندارد: این توابع هیچوقت از بازهٔ −1 تا 1 بیرون نمیروند. تانژانت و کتانژانت چنین محدودیتی ندارند — هر مقداری را میگیرند.
وقتی مسئله جوابها را در یک بازه میخواهد، مثلاً [0, 2π)، هر دسته جواب را در نامعادلهٔ دوطرفهٔ a ≤ kT + x₀ ≤ b قرار میدهند و kهای صحیح را پیدا میکنند. دستهای که ± دارد ابتدا به صورت دو دسته نوشته میشود — به این ترتیب جواب دوم هر دور گم نمیشود. امتحان کردن k = 0, 1, 2, … یا خواندن از دایرهٔ مثلثاتی هم همین مقدارها را میدهد.
سوالات متداول
آیا رایگان است؟
بله، این ماشینحساب رایگان است و به ثبتنام نیاز ندارد. همه محاسبات مستقیماً در مرورگر انجام میشود، نه روی سرور.