ფუნქციების ზღვრები — შეიყვანეთ როგორც სახელმძღვანელოში, მიიღეთ ნაბიჯ-ნაბიჯ ამოხსნა და რვეულის ჩანაწერი
ფუნქციის ზღვარი
ჩანაწერი რვეულში
შემოწმება: ფუნქციის მნიშვნელობები წერტილის მახლობლად
📚 თეორია: როგორ ვიპოვოთ ზღვრები
ჯერ — ჩასმა. თუ ფუნქცია განსაზღვრულია წერტილში და უწყვეტია (მრავალწევრი, წილადი არანულოვანი მნიშვნელით, ფესვი, სინუსი, ლოგარითმი თავის არეში), ზღვარი მის მნიშვნელობას უდრის: lim (x² + 3x), როცა x → 2, უდრის 2² + 3·2 = 10.
0/0 განუზღვრელობა მრავალწევრების წილადში ნიშნავს, რომ მრიცხველი და მნიშვნელი იყოფა x − a-ზე. მათ შლიან მამრავლებად (საერთო მამრავლის გატანა, კვადრატების სხვაობა, კვადრატული სამწევრის ფესვები, კუბების სხვაობა, x − a-ზე გაყოფა ჰორნერის სქემით), კვეცენ და ისევ სვამენ. თუ გამოსახულებაში ფესვია, მრიცხველსა და მნიშვნელს ამრავლებენ შეუღლებულ გამოსახულებაზე: (√a − b)(√a + b) = a − b².
c/0, სადაც c ≠ 0: ზღვარი უსასრულოა და მნიშვნელოვანია მნიშვნელის ნიშანი წერტილის მარცხნივ და მარჯვნივ. თუ ნიშნები განსხვავდება, ცალმხრივი ზღვრები −∞ და +∞ განსხვავებულია: საქართველოში და სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებში წერენ, რომ ზღვარი ∞-ის (უნიშნო უსასრულობის) ტოლია, უმეტეს ქვეყნებში — რომ ზღვარი არ არსებობს.
უსასრულობაში წილადს ყოფენ x-ის უმაღლეს ხარისხზე: როცა x → ∞, წილადები 1/x, 1/x²… ნულისკენ მიისწრაფვის. შედეგი ხარისხებზეა დამოკიდებული: თუ მრიცხველისა ნაკლებია — ზღვარი 0-ია, თუ ტოლია — უფროსი კოეფიციენტების შეფარდება, თუ მეტია — უსასრულობა. ფესვების სხვაობას (∞ − ∞) ამრავლებენ და ყოფენ შეუღლებულ გამოსახულებაზე; წილადების სხვაობას მიიყვანენ საერთო მნიშვნელზე.
ღირსშესანიშნავი ზღვრები. პირველი: sin x/x → 1, როცა x → 0, მეორე: (1 + 1/x)ˣ → e, როცა x → ∞. მათგან გამომდინარეობს ეკვივალენტობები, როცა u → 0: sin u ~ u, tg u ~ u, arcsin u ~ u, 1 − cos u ~ u²/2, eᵘ − 1 ~ u, aᵘ − 1 ~ u ln a, ln(1 + u) ~ u, √(1 + u) − 1 ~ u/2. ნამრავლსა და განაყოფში უსასრულოდ მცირეს ცვლიან ეკვივალენტურით: lim sin 3x/(5x) = lim 3x/(5x) = 3/5. ბევრ ქვეყანაში ამის ნაცვლად ამრავლებენ და ყოფენ: (sin 3x/(3x))·(3x/(5x)) → 1·3/5. 1^∞ განუზღვრელობას ასე ხსნიან: lim Bᴱ = e^(lim (B − 1)·E).
ლოპიტალის წესი. თუ x → a-ისას მრიცხველი და მნიშვნელი ორივე მიისწრაფვის ნულისკენ ან ორივე უსასრულობისკენ, მაშინ lim f/g = lim f′/g′, თუ მარჯვენა მხარის ზღვარი არსებობს. მრიცხველსა და მნიშვნელს ცალ-ცალკე აწარმოებენ და არა განაყოფის წარმოების წესით. 0·∞ განუზღვრელობას ჯერ წილადის სახით წერენ (x ln x = ln x/(1/x)), ∞ − ∞-ს საერთო მნიშვნელზე იყვანენ, ხოლო 0⁰-სა და ∞⁰-ს e-ს საშუალებით წერენ: Bᴱ = e^(E·ln B). კალკულატორი ლოპიტალის წესს მხოლოდ მაშინ იყენებს, როცა მამრავლებად დაშლა და ღირსშესანიშნავი ზღვრები არ შველის, და ყოველი გამოყენების შემდეგ მათ ხელახლა ცდის.
ცალმხრივი ზღვარი — როცა x წერტილს მხოლოდ ერთი მხრიდან უახლოვდება. საქართველოში, სხვა პოსტსაბჭოთა ქვეყნებსა და იაპონიაში წერენ x → 2 − 0 (მარცხნიდან) და x → 2 + 0 (მარჯვნიდან), უმეტეს ქვეყნებში — x → 2⁻ და x → 2⁺. ზღვარი წერტილში არსებობს, თუ ორივე ცალმხრივი ზღვარი ტოლია.
თავისუფალი ჩანაწერი: (x^2-4)/(x-2), sqrt(x+2) ან √, წერტილი — რიცხვი, წილადი (1/2), pi/2, inf, +∞ ან −∞. შეიძლება მთლიანად ჩასმა: lim x->2 (x^2-4)/(x-2).
ხშირად დასმული კითხვები
უფასოა?
დიახ, ეს კალკულატორი უფასოა და რეგისტრაციას არ საჭიროებს. ყველაფერი ითვლება პირდაპირ ბრაუზერში და არა სერვერზე.
← მათემატიკის ყველა ინსტრუმენტი