Upraszczanie wyrażeń i rozkład wielomianów na czynniki — krok po kroku, tak jak w szkole
Wyrażenie
Zapis do zeszytu
📚 Teoria: jak upraszczać wyrażenia i rozkładać wielomiany na czynniki
Aby uprościć wyrażenie, opuszczamy nawiasy i redukujemy wyrazy podobne — czyli te z taką samą częścią literową (3x² i −x² są podobne, 3x² i 3x nie). Nawias opuszczamy dzięki rozdzielności mnożenia względem dodawania a(b + c) = ab + ac; iloczyn nawiasów — mnożąc każdy wyraz pierwszego nawiasu przez każdy wyraz drugiego. Minus przed nawiasem zmienia znak każdego wyrazu w nawiasie.
Wzory skróconego mnożenia oszczędzają pracę: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b², (a − b)(a + b) = a² − b², (a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³, a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²), a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²). Czytane od prawej do lewej, te same wzory rozkładają wielomiany na czynniki.
Rozłożyć na czynniki to zapisać wielomian w postaci iloczynu. Kolejność z podręcznika: 1) wyłączyć wspólny czynnik przed nawias (NWD współczynników i litery wspólne dla wszystkich wyrazów, każda w najniższej potędze); 2) zastosować wzór skróconego mnożenia; 3) grupowanie — podzielić wyrazy na grupy ze wspólnym nawiasem; 4) trójmian kwadratowy ax² + bx + c. Kontynuujemy, aż żadnego czynnika nie da się dalej rozłożyć.
Trójmian kwadratowy w różnych krajach rozkłada się różnie, a strona zapisuje go tak, jak jest przyjęte dla języka strony. W Polsce, Niemczech, Francji, Hiszpanii, Włoszech, Rosji i Brazylii wyznacza się pierwiastki z wyróżnika: ax² + bx + c = a(x − x₁)(x − x₂) (postać iloczynowa). W krajach anglojęzycznych, Indiach, Turcji, Indonezji i krajach arabskich rozbija się środkowy wyraz: dwie liczby o iloczynie ac i sumie b, potem grupowanie. W Chinach, Japonii i Malezji stosuje się metodę „na krzyż”: a = a₁a₂, c = c₁c₂, a₁c₂ + a₂c₁ = b.
Wyrażenie wymierne można skrócić, gdy licznik i mianownik mają wspólny czynnik: najpierw rozkładamy oba na czynniki, potem skracamy wspólny czynnik. Dodawanie i odejmowanie — przez wspólny mianownik; mnożenie — licznik przez licznik, mianownik przez mianownik; dzielenie — mnożenie przez odwrotność. Mianownik nigdy nie może być zerem, dlatego strona podaje dziedzinę: po skróceniu wynik jest równy wyjściowemu ułamkowi tylko dla tych wartości.
Jak się sprawdzić: wymnóż odpowiedź — musi wyjść wyjściowe wyrażenie; albo podstaw liczbę za literę w wyrażeniu i w odpowiedzi — wartości muszą się zgadzać. Strona robi to sprawdzenie dla każdej odpowiedzi i nigdy nie pokazuje odpowiedzi, która go nie przeszła.
Częste błędy
- (a + b)² ≠ a² + b²: brakuje środkowego wyrazu 2ab. Dobrze: (a + b)² = a² + 2ab + b².
- Minus przed nawiasem zmienia znak każdego wyrazu: −(x − 3) = −x + 3, a nie −x − 3.
- Skracać można tylko czynniki: (x + 2)/2 ≠ x + 1 i (x² + 4)/(x + 2) ≠ x + 2.
- Rozkład niepełny: w x(x² − 4) nawias jeszcze się rozkłada — x(x − 2)(x + 2).
- Zgubiony czynnik: 2x² − 8 = 2(x − 2)(x + 2), a nie (x − 2)(x + 2).
- Suma kwadratów a² + b² nie rozkłada się na czynniki o współczynnikach rzeczywistych, w przeciwieństwie do różnicy kwadratów.
- Po skróceniu założenia zostają: (x² − 4)/(x − 2) = x + 2 tylko dla x ≠ 2.
Zapis dowolny: (x+3)^2-(x-2)(x+2), x2-5x+6 (x2 oznacza x²), (x^2-9)/(x+3); dzielenie ułamków — a/b : c/d. Litery mogą być dowolne łacińskie.
Często zadawane pytania
Czy to jest darmowe?
Tak, ten kalkulator jest darmowy i nie wymaga rejestracji. Wszystko liczy się bezpośrednio w przeglądarce, a nie na serwerze.
← Wszystkie narzędzia matematyczne