Миёна, медиана, мода, дисперсия ва инҳирофи стандартӣ — ададҳоро гузоред ва ҳалли қадам ба қадамро гиред
Маълумот
Бо фосила, нуқтавергул ё аз сатри нав — метавонед сутунро аз ҷадвал гузоред.
Басомад — чанд маротиба вохӯрдани қимат. Қиматҳо ва басомадҳо бояд баробар бошанд.
Ададҳо чӣ тавр ҷойгиранд: диаграммаи нуқтагӣ ва «қуттии мӯйлабдор»
Ҳал қадам ба қадам
📚 Назария: миёна, медиана, мода ва дисперсия чист
Миёнаи арифметикӣ x̄ — суммаи ҳамаи ададҳо, ки ба шумораи онҳо n тақсим шудааст. Агар ададҳо бо ҷадвали басомадҳо дода шаванд, ҳар қиматро ба басомади он зарб мезананд: x̄ = (x₁n₁ + x₂n₂ + …)/n. Миёна — «нуқтаи мувозинат»-и қатор: дар диаграмма дар зери он секунҷа меистад ва нуқтаҳои ҳар ду тараф ҳамдигарро мувозинат мекунанд.
Медиана — адади мобайни қатори тартибдодашуда. Аввал ададҳоро ҳатман бо тартиби афзуншавӣ ҷойгир мекунанд. Агар n тоқ бошад, медиана дар ҷои (n + 1)/2 меистад, агар ҷуфт бошад — миёнаи ду адади мобайнӣ. Медиана, баръакси миёна, аз як адади хеле калон ё хеле хурд қариб тағйир намеёбад.
Мода — қимате, ки аз ҳама бештар вомехӯрад. Модаҳо метавонанд якчанд бошанд; агар ҳамаи қиматҳо баробар вохӯранд, мода нест. Доманаи тағйирот — фарқи адади калонтарин ва хурдтарин.
Квартилҳо қатори тартибдодашударо ба чор қисм тақсим мекунанд: чоряки ададҳо аз Q₁ зиёд нестанд, нисфашон — аз медиана, се чорякашон — аз Q₃. Доманаи байниквартилӣ IQR = Q₃ − Q₁. Қоидаҳои ҳисоб дар китобҳои дарсии кишварҳои гуногун фарқ мекунанд, бинобар ин ҷавобҳо метавонанд мувофиқ наоянд: медианаҳои нимаҳои қатор (Тоҷикистон, Русия, ИМА, Ҷопон), ҷои (n + 1)/4 (Индонезия, Ҳиндустон, Британияи Кабир), ҷои n/4 бо миёнаи ду адад, агар бутун бошад (Олмон, Чин), ҷои n/4 бо яклухткунӣ ба боло (Фаронса). Қоидаи китоби дарсии худро интихоб кунед. Қимати берунӣ — ададе, ки аз квартилҳо зиёда аз 1,5·IQR дур аст; дар «қуттии мӯйлабдор» он бо нуқтаи алоҳида нишон дода мешавад.
Дисперсия — миёнаи арифметикии квадратҳои инҳирофҳо аз миёна: D = Σ(xᵢ − x̄)²/n. Вақте ки миёна ноқулай аст, бо формулаи D = Σxᵢ²/n − x̄² ҳисоб мекунанд. Инҳирофи стандартӣ σ = √D нишон медиҳад, ки ададҳо ба ҳисоби миёна чӣ қадар аз миёна дур мешаванд, бо ҳамон воҳидҳое, ки маълумот дорад. Дар мактаб одатан ба n тақсим мекунанд. Агар ададҳо интихоб аз маҷмӯи калон бошанд (дар донишгоҳ ва омор ҳамин тавр), ба n − 1 тақсим мекунанд: ин дисперсияи интихобӣ (ислоҳшуда) s² аст. Калкулятор ҳардуро ҳисоб мекунад.
Хатоҳои маъмул: медианаро аз қатори тартибнадодашуда гирифтан; ҳангоми n ҷуфт ба ҷои миёнаи ду адад як ададро гирифтан; дисперсия ва инҳирофи стандартиро омехтан; вақте ки муаллим n-ро интизор аст, ба n − 1 тақсим кардан (ва баръакс); дар ҷадвали басомадҳо на ба суммаи басомадҳо, балки ба шумораи сатрҳо тақсим кардан.
Саволҳои зуд-зуд додашаванда
Ин ройгон аст?
Бале, ин ҳисобкунак ройгон аст ва бақайдгириро талаб намекунад. Ҳама чиз бевосита дар браузер ҳисоб карда мешавад, на дар сервер.