Permütasyon, kombinasyon ve olasılık — ders kitabındaki gibi adım adım çözüm
Seçilenlerin yerleri değiştirilince farklı bir sonuç çıkıyor mu?
Aynı eleman birden fazla kez seçilebilir mi?
Harflerin yerleri değiştirilerek kaç farklı kelime yazılabileceği. Kelime yerine her elemanın kaç kez tekrarlandığını da girebilirsiniz: 3 2 2.
Olasılığı kesir (1/6), ondalık sayı (0,8) ya da yüzde (%80) olarak girin.
36 sonucun hepsi: birinci zar satırlarda, ikinci zar sütunlarda
Adım adım çözüm
📚 Konu anlatımı: permütasyon, kombinasyon ve olasılık
Çarpma yoluyla sayma. Birinci seçim n farklı şekilde, ikinci seçim m farklı şekilde yapılabiliyorsa ikisi birlikte n·m farklı şekilde yapılabilir. Bütün sayma formülleri buradan çıkar: 25 kişiden başkan, sekreter ve sayman 25·24·23 farklı şekilde seçilir.
Temel soru: sıra önemli mi? Seçilen elemanların yerlerini değiştirin. Sonuç değişiyorsa (sıra, görev, şifrenin rakamları) sıra önemlidir: bu permütasyondur, P(n, r) = n!/(n − r)!; n elemanın hepsi sıralanırsa n! olur. Sonuç aynı kalıyorsa (ekip, küme, eldeki kartlar) sıra önemli değildir: bu kombinasyondur, C(n, r) = n!/(r!·(n − r)!).
Neden r! ile bölünür? r elemanlı her grup r! farklı şekilde sıralanabilir, bu yüzden permütasyonlar kombinasyonlardan r! kat fazladır: C(n, r) = P(n, r)/r!. A, B, C harfleri 6 farklı sıralama verir ama tek bir kombinasyon oluşturur.
Tekrarlı seçim. Elemanlar yeniden seçilebiliyorsa (şifrenin rakamları), r yerin her biri n farklı şekilde dolar: nʳ. Tekrarlı kombinasyonlar (3 çeşitten 4 top dondurma) sıradan kombinasyona dönüştürülür: C(n + r − 1, r). Tekrarlı permütasyonda n!, aynı harflerin sayılarının faktöriyellerine bölünür — ANKARA kelimesinin harfleriyle 6!/3! kelime yazılır.
Klasik olasılık. P(A) = s(A)/s(E): s(A) istenen durumların sayısı, s(E) eşit olasılıklı tüm durumların sayısıdır ve 0 ≤ P(A) ≤ 1. İki zar 6·6 = 36 sonuç verir. “En az bir” durumunu saymak uzun sürüyorsa tümleyen olayı kullanın: P(A) = 1 − P(A′).
Binom olasılığı. Bir deney n kez bağımsız olarak tekrarlanıyor ve her seferinde başarı olasılığı p ise tam r başarı olasılığı P(X = r) = C(n, r)·pʳ·qⁿ⁻ʳ olur; burada q = 1 − p. Kombinasyon, n denemeden hangilerinin başarılı olacağının kaç farklı şekilde seçilebileceğini sayar.
Sık yapılan hatalar: görevler farklıyken kombinasyon kullanmak; r! ile bölmeyi unutmak; “en az bir” durumunu “tam bir” gibi hesaplamak; olasılığı sadeleştirmemek ya da 1’den büyük bulmak; torbadan çekerken durumları saymak yerine olasılıkları çarpmak.
Sıkça sorulan sorular
Ücretsiz mi?
Evet, bu hesaplayıcı ücretsizdir ve kayıt gerektirmez. Tüm hesaplamalar bir sunucuda değil, doğrudan tarayıcınızda yapılır.