Permütasyon, kombinasyon ve olasılık — ders kitabındaki gibi adım adım çözüm

Seçilenlerin yerleri değiştirilince farklı bir sonuç çıkıyor mu?

Aynı eleman birden fazla kez seçilebilir mi?

Deneyin:
📚 Konu anlatımı: permütasyon, kombinasyon ve olasılık

Çarpma yoluyla sayma. Birinci seçim n farklı şekilde, ikinci seçim m farklı şekilde yapılabiliyorsa ikisi birlikte n·m farklı şekilde yapılabilir. Bütün sayma formülleri buradan çıkar: 25 kişiden başkan, sekreter ve sayman 25·24·23 farklı şekilde seçilir.

Temel soru: sıra önemli mi? Seçilen elemanların yerlerini değiştirin. Sonuç değişiyorsa (sıra, görev, şifrenin rakamları) sıra önemlidir: bu permütasyondur, P(n, r) = n!/(n − r)!; n elemanın hepsi sıralanırsa n! olur. Sonuç aynı kalıyorsa (ekip, küme, eldeki kartlar) sıra önemli değildir: bu kombinasyondur, C(n, r) = n!/(r!·(n − r)!).

Neden r! ile bölünür? r elemanlı her grup r! farklı şekilde sıralanabilir, bu yüzden permütasyonlar kombinasyonlardan r! kat fazladır: C(n, r) = P(n, r)/r!. A, B, C harfleri 6 farklı sıralama verir ama tek bir kombinasyon oluşturur.

Tekrarlı seçim. Elemanlar yeniden seçilebiliyorsa (şifrenin rakamları), r yerin her biri n farklı şekilde dolar: nʳ. Tekrarlı kombinasyonlar (3 çeşitten 4 top dondurma) sıradan kombinasyona dönüştürülür: C(n + r − 1, r). Tekrarlı permütasyonda n!, aynı harflerin sayılarının faktöriyellerine bölünür — ANKARA kelimesinin harfleriyle 6!/3! kelime yazılır.

Klasik olasılık. P(A) = s(A)/s(E): s(A) istenen durumların sayısı, s(E) eşit olasılıklı tüm durumların sayısıdır ve 0 ≤ P(A) ≤ 1. İki zar 6·6 = 36 sonuç verir. “En az bir” durumunu saymak uzun sürüyorsa tümleyen olayı kullanın: P(A) = 1 − P(A′).

Binom olasılığı. Bir deney n kez bağımsız olarak tekrarlanıyor ve her seferinde başarı olasılığı p ise tam r başarı olasılığı P(X = r) = C(n, r)·pʳ·qⁿ⁻ʳ olur; burada q = 1 − p. Kombinasyon, n denemeden hangilerinin başarılı olacağının kaç farklı şekilde seçilebileceğini sayar.

Sık yapılan hatalar: görevler farklıyken kombinasyon kullanmak; r! ile bölmeyi unutmak; “en az bir” durumunu “tam bir” gibi hesaplamak; olasılığı sadeleştirmemek ya da 1’den büyük bulmak; torbadan çekerken durumları saymak yerine olasılıkları çarpmak.

Sıkça sorulan sorular

Ücretsiz mi?

Evet, bu hesaplayıcı ücretsizdir ve kayıt gerektirmez. Tüm hesaplamalar bir sunucuda değil, doğrudan tarayıcınızda yapılır.