Aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer, varyans ve standart sapma — sayılarınızı yapıştırın, adım adım çözümü görün
Veriler
Boşluk, noktalı virgül ya da yeni satırla ayırın — bir tablodan sütun da yapıştırabilirsiniz.
Sıklık, bir değerin kaç kez tekrar ettiğidir. Değer ve sıklık sayısı eşit olmalı.
Veriler nasıl dağılıyor: nokta grafiği ve kutu grafiği
Adım adım çözüm
📚 Konu anlatımı: aritmetik ortalama, ortanca, tepe değer, varyans ve standart sapma
Aritmetik ortalama x̄, tüm verilerin toplamının veri sayısı n’ye bölümüdür. Veriler sıklık tablosuyla verilmişse önce her değer sıklığıyla çarpılır: x̄ = (x₁n₁ + x₂n₂ + …)/n. Ortalama, verilerin “denge noktasıdır”: grafikte üçgenle gösterilir ve iki yandaki noktalar birbirini dengeler.
Ortanca (medyan), sıralı verilerin ortasındaki değerdir; bu yüzden sayılar her zaman önce sıralanır. n tekse ortanca (n + 1)/2. sıradadır; n çiftse ortadaki iki değerin ortalamasıdır. Ortalamanın aksine ortanca, tek bir değer çok büyük ya da çok küçük olduğunda neredeyse değişmez.
Tepe değer (mod), en çok tekrar eden değerdir. Birden fazla tepe değer olabilir; tüm değerler eşit sayıda tekrar ediyorsa tepe değer yoktur. Açıklık (ranj), en büyük değer ile en küçük değerin farkıdır.
Çeyrekler sıralı verileri dört parçaya ayırır: verilerin dörtte biri Q₁’den, yarısı ortancadan, dörtte üçü Q₃’ten küçük ya da ona eşittir. Çeyrekler açıklığı IQR = Q₃ − Q₁ olur. Farklı ülkelerin ders kitapları farklı kurallar kullanır, bu yüzden sonuçlar biraz farklı çıkabilir: iki yarının ortancaları (Türkiye, ABD, Japonya, Vietnam, Rusya), sıra (n + 1)/4 (Endonezya, Hindistan, Birleşik Krallık), sıra n/4 ve tam sayıysa iki değerin ortalaması (Almanya, Çin), sıra n/4 yukarı yuvarlanarak (Fransa). Ders kitabınızın kuralını seçin. Aykırı değer, Q₁ − 1,5·IQR sınırından küçük ya da Q₃ + 1,5·IQR sınırından büyük değerdir; kutu grafiğinde ayrı bir noktayla gösterilir.
Varyans, ortalamadan sapmaların karelerinin ortalamasıdır: σ² = Σ(xᵢ − x̄)²/n. Ortalama kullanışsız olduğunda σ² = Σxᵢ²/n − x̄² kullanılır. Standart sapma σ = √σ², verilerin ortalamadan genellikle ne kadar uzak olduğunu verilerle aynı birimde gösterir. Veriler tüm evrense n’ye bölünür; daha büyük bir evrenden alınmış örneklemse n − 1’e bölünür: bu, örneklem varyansı s² ve örneklem standart sapması s’dir. Türkiye’de ders kitapları standart sapmayı genellikle n − 1 ile hesapladığı için hesaplayıcı Türkçede bu seçenekle açılır. Hesaplayıcı ikisini de verir.
Sık yapılan hatalar: ortancayı sıralanmamış verilerden almak; n çiftken ortadaki iki değerin ortalaması yerine tek değer almak; varyans ile standart sapmayı karıştırmak; öğretmen n beklerken n − 1’e bölmek (ya da tersi); sıklık tablosunda sıklıkların toplamı yerine satır sayısına bölmek.
Sıkça sorulan sorular
Ücretsiz mi?
Evet, bu hesaplayıcı ücretsizdir ve kayıt gerektirmez. Tüm hesaplamalar bir sunucuda değil, doğrudan tarayıcınızda yapılır.