Tengsizliklar — darslikdagidek kiriting, qadamma-qadam yechim va son o‘qini oling

Tengsizlik

Formulaga qo‘yish:
Sinab ko‘ring:

Tengsizliklar sistemasi

Har bir tengsizlik — alohida qatorda. Sistemaning yechimi — yechimlarning umumiy qismi; son o‘qida har bir tengsizlikning yechimi ko‘rinadi

Sinab ko‘ring:
📚 Nazariya: tengsizliklar qanday yechiladi

Chiziqli tengsizlik tenglama kabi yechiladi: x li hadlar — chapga, sonlar — o‘ngga, so‘ng x oldidagi koeffitsiyentga bo‘linadi. Asosiy qoida: ikkala tomonni manfiy songa ko‘paytirganda yoki bo‘lganda tengsizlik belgisi teskarisiga o‘zgaradi: −2x > 6 → x < −3.

Kvadrat tengsizlik ax² + bx + c > 0 uchhadning ildizlari va parabola orqali yechiladi: a > 0 bo‘lsa, tarmoqlar yuqoriga qaragan, uchhad kichik ildizdan chapda va katta ildizdan o‘ngda musbat, ildizlar orasida esa manfiy. Ildizlar bo‘lmasa (D < 0), butun son o‘qida ishora bitta — a sonining ishorasi.

Oraliqlar usuli: hamma narsa bir tomonga o‘tkaziladi, ko‘paytuvchilarga ajratiladi va nollar son o‘qida belgilanadi. Ular o‘qni oraliqlarga bo‘ladi, har birida ifoda ishorasini saqlaydi. Ishora oraliqdagi istalgan sonni qo‘yib topiladi, javob — kerakli ishorali oraliqlar. Juft darajadagi ko‘paytuvchi o‘z noli orqali o‘tganda ishorani o‘zgartirmaydi.

Kasr-ratsional tengsizlikni maxrajga ko‘paytirib bo‘lmaydi: uning ishorasi noma’lum. Hammasi bir tomonga o‘tkaziladi, umumiy maxrajga keltiriladi va oraliqlar usulida yechiladi. Maxrajning nollari son o‘qida doim teshik — ularda kasr aniqlanmagan.

Modulli tengsizlik: c > 0 bo‘lganda |A| < c tengsizlik −c < A < c qo‘sh tengsizlikka teng kuchli, |A| > c esa A > c yoki A < −c majmuasiga. Modullar bir nechta bo‘lsa, ostidagi ifodalarning nollari to‘g‘ri chiziqni oraliqlarga bo‘ladi; har bir oraliqda modullar ishoraga qarab ochiladi, tengsizlik yechiladi va javoblar birlashtiriladi. Germaniya va Slovakiyada har qanday modulli tengsizlik aynan shunday, hollarni ko‘rib chiqish orqali yechiladi.

Tengsizliklar sistemasi — bir vaqtda bajarilishi kerak bo‘lgan bir nechta tengsizlik. Har biri yechiladi va yechimlar bitta son o‘qida belgilanadi; javob — ularning umumiy qismi. Nurlar uchun: x > 2 va x > 5 birgalikda x > 5 beradi, x > 2 va x < 5 esa — 2 < x < 5. Majmua («yoki») — aksincha, yechimlarning birlashmasi.

Ko‘rsatkichli va logarifmik tengsizliklar monotonlik bo‘yicha yechiladi: a > 1 asosda aˣ va logₐx funksiyalar o‘suvchi, tengsizlik belgisi saqlanadi, 0 < a < 1 bo‘lsa — kamayuvchi, belgi o‘zgaradi: (1/2)ˣ ≥ (1/2)⁻² → x ≤ −2. Son o‘sha asosning darajasi yoki logarifmi ko‘rinishida yoziladi: 8 = 2³, 2 = log₃9. Logarifmik tengsizlikda avval aniqlanish sohasi topiladi — logarifm ostida faqat musbat sonlar, — javobga esa yechim va aniqlanish sohasining umumiy qismi olinadi. Yozuv: 2^(x+1)>8, log_3(x-1)<2.

Ildizli tengsizliklar sistemalar yordamida yechiladi. Ildiz ostidagi ifoda manfiy bo‘lmaganda ildiz mavjud, ildizning o‘zi esa manfiy bo‘lmaydi. Shuning uchun √f < g — bu f ≥ 0, g > 0, f < g² sistemasi, √f > g esa ikki holat: g < 0, f ≥ 0 yoki g ≥ 0, f > g². Ikkala tomon ham manfiy bo‘lmagandagina kvadratga oshirish mumkin. Yozilishi: sqrt(x+2)>x yoki √(x+2)>x.

Javobni yozish: yumaloq qavs — uchi kirmaydi (qat’iy belgi < yoki >, cheksizlik), kvadrat qavs — kiradi (≤ yoki ≥). O‘zbekistonda x ∈ (−∞; 2) ∪ [3; +∞) deb yoziladi, Fransiya va Germaniyada — ]−∞ ; 2[ ∪ [3 ; +∞[, Polshada yopiq uch ⟨3 bilan belgilanadi. Yechuvchi sahifa tilida qabul qilingan yozuvdan foydalanadi va ikkala yozuvni beradi: tengsizliklar va oraliqlar.

Yozuv erkin: x^2-5x+6>0, (x+3)/(x-2)<=0, -3<2x+1<=5. Noqat’iy belgilar — <= va >= yoki maydon ustidagi tugmalardagi ≤ va ≥.

Tez-tez beriladigan savollar

Bu bepulmi?

Ha, bu kalkulyator bepul va ro‘yxatdan o‘tishni talab qilmaydi. Hammasi serverda emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri brauzerda hisoblanadi.