Funksiya limitlari — darslikdagidek kiriting, qadamma-qadam yechim va daftarga yozuvni oling
Funksiya limiti
Daftarga yozuv
Tekshirish: nuqta atrofida funksiya qiymatlari
📚 Nazariya: limitlar qanday topiladi
Avval — qo‘yish. Agar funksiya nuqtada aniqlangan va uzluksiz bo‘lsa (ko‘phad, maxraji noldan farqli kasr, ildiz, sinus, o‘z sohasidagi logarifm), limit uning qiymatiga teng: x → 2 da lim (x² + 3x) = 2² + 3·2 = 10.
0/0 aniqmaslik ko‘phadlardan iborat kasrda surat va maxraj x − a ga bo‘linishini bildiradi. Ular ko‘paytuvchilarga ajratiladi (umumiy ko‘paytuvchini chiqarish, kvadratlar ayirmasi, kvadrat uchhadning ildizlari, kublar ayirmasi, Gorner sxemasi bilan x − a ga bo‘lish), qisqartiriladi va yana qo‘yiladi. Ifodada ildiz bo‘lsa, surat va maxraj qo‘shma ifodaga ko‘paytiriladi: (√a − b)(√a + b) = a − b².
c/0, bunda c ≠ 0: limit cheksiz va nuqtadan chapda hamda o‘ngda maxraj ishorasi muhim. Ishoralar har xil bo‘lsa, −∞ va +∞ bir tomonlama limitlar har xil: O‘zbekistonda va MDH mamlakatlarida limit ∞ ga (ishorasiz cheksizlikka) teng deb yoziladi, ko‘pchilik mamlakatlarda — limit mavjud emas deb.
Cheksizlikda kasr x ning eng yuqori darajasiga bo‘linadi: x → ∞ da 1/x, 1/x²… kasrlar nolga intiladi. Natija darajalarga bog‘liq: suratniki kichik — limit 0, teng — katta koeffitsiyentlar nisbati, suratniki katta — cheksizlik. Ildizlar ayirmasi (∞ − ∞) qo‘shma ifodaga ko‘paytirilib, bo‘linadi; kasrlar ayirmasi umumiy maxrajga keltiriladi.
Ajoyib limitlar. Birinchisi: x → 0 da sin x/x → 1, ikkinchisi: x → ∞ da (1 + 1/x)ˣ → e. Ulardan u → 0 dagi ekvivalentliklar kelib chiqadi: sin u ~ u, tg u ~ u, arcsin u ~ u, 1 − cos u ~ u²/2, eᵘ − 1 ~ u, aᵘ − 1 ~ u ln a, ln(1 + u) ~ u, √(1 + u) − 1 ~ u/2. Ko‘paytma va bo‘linmada cheksiz kichik ekvivalenti bilan almashtiriladi: lim sin 3x/(5x) = lim 3x/(5x) = 3/5. Ko‘p mamlakatlarda buning o‘rniga ko‘paytirib, bo‘linadi: (sin 3x/(3x))·(3x/(5x)) → 1·3/5. 1^∞ aniqmaslik bunday ochiladi: lim Bᴱ = e^(lim (B − 1)·E).
Lopital qoidasi. Agar x → a da surat ham, maxraj ham nolga yoki ikkalasi ham cheksizlikka intilsa, o‘ng tomondagi limit mavjud bo‘lganda lim f/g = lim f′/g′ bo‘ladi. Surat va maxraj alohida differensiallanadi, bo‘linma qoidasi bilan emas. 0·∞ ko‘rinishidagi aniqmaslik avval kasr ko‘rinishida yoziladi (x ln x = ln x/(1/x)), ∞ − ∞ umumiy maxrajga keltiriladi, 0⁰ va ∞⁰ esa e orqali yoziladi: Bᴱ = e^(E·ln B). Kalkulyator Lopital qoidasini faqat ko‘paytuvchilarga ajratish va ajoyib limitlar yordam bermaganda qo‘llaydi va har bir qo‘llashdan keyin ularni qayta sinab ko‘radi.
Bir tomonlama limit — x nuqtaga faqat bir tomondan yaqinlashganda. O‘zbekistonda, MDH mamlakatlarida va Yaponiyada x → 2 − 0 (chapdan) va x → 2 + 0 (o‘ngdan) deb yoziladi, ko‘pchilik mamlakatlarda — x → 2⁻ va x → 2⁺. Ikkala bir tomonlama limit teng bo‘lsa, nuqtada limit mavjud.
Erkin yozuv: (x^2-4)/(x-2), sqrt(x+2) yoki √, nuqta — son, kasr (1/2), pi/2, inf, +∞ yoki −∞. To‘liq qo‘yish mumkin: lim x->2 (x^2-4)/(x-2).
Tez-tez beriladigan savollar
Bu bepulmi?
Ha, bu kalkulyator bepul va ro‘yxatdan o‘tishni talab qilmaydi. Hammasi serverda emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri brauzerda hisoblanadi.
← Barcha matematika vositalari