Ifodalarni soddalashtiring va ko‘phadlarni ko‘paytuvchilarga ajrating — bosqichma-bosqich, maktabdagidek

Ifoda

Formulaga qo‘yish:
Sinab ko‘ring:
📚 Nazariya: ifodalarni qanday soddalashtirish va ko‘phadlarni qanday ko‘paytuvchilarga ajratish mumkin

Ifodani soddalashtirish uchun qavslar ochiladi va o‘xshash hadlar ixchamlanadi — harfiy qismi bir xil bo‘lgan hadlar (3x² va −x² o‘xshash, 3x² va 3x esa o‘xshash emas). Qavs taqsimot qonuni bilan ochiladi: a(b + c) = ab + ac; qavslar ko‘paytmasi esa birinchi qavsning har bir hadini ikkinchisining har bir hadiga ko‘paytirib ochiladi. Qavs oldidagi minus ishorasi uning ichidagi har bir hadning ishorasini o‘zgartiradi.

Qisqa ko‘paytirish formulalari ishni yengillashtiradi: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b², (a − b)(a + b) = a² − b², (a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³, a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²), a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²). O‘ngdan chapga o‘qilsa, xuddi shu formulalar ko‘phadlarni ko‘paytuvchilarga ajratadi.

(a + b)² = a² + 2ab + b² a b a b a² ab ab b² (a + b)² = a² + 2ab + b²
Tomoni a + b bo‘lgan kvadrat a² kvadrat, b² kvadrat va ikkita ab to‘g‘ri to‘rtburchakdan iborat — shuning uchun (a + b)² ≠ a² + b²
a² − b² = (a − b)(a + b) a² − b² b² → (a − b)(a + b)
a² kvadratning burchagidan kichik b² kvadratni qirqib, tasmani ko‘chiring: tomonlari a + b va a − b bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchak hosil bo‘ladi. Bu — kvadratlar ayirmasi

Ko‘paytuvchilarga ajratish — ko‘phadni ko‘paytma ko‘rinishida yozish demakdir. Darslikdagi tartib: 1) umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish (koeffitsiyentlarning EKUBi va barcha hadlarda bor harflar, har biri eng kichik darajada); 2) qisqa ko‘paytirish formulasini qo‘llash; 3) guruhlash — hadlarni umumiy qavsli guruhlarga bo‘lish; 4) kvadrat uchhad ax² + bx + c. Hech bir ko‘paytuvchi boshqa ajralmaguncha davom etiladi.

(x + 2)(x + 3) = x² + 5x + 6 x² 3x 2x 6 x² + 5x + 6 = (x + 2)(x + 3) 2·3 = 6; 2 + 3 = 5
x² + 5x + 6 uchhad tomonlari x + 2 va x + 3 bo‘lgan to‘g‘ri to‘rtburchakning yuzidir: 2 va 3 sonlarining ko‘paytmasi 6 ga, yig‘indisi 5 ga teng

Kvadrat uchhad turli mamlakatlarda turlicha ajratiladi va sahifa uni sahifa tilida qabul qilinganidek yozadi. O‘zbekistonda, MDH mamlakatlarida, Fransiya, Germaniya, Ispaniya, Italiya, Polsha va Braziliyada ildizlar diskriminant orqali topiladi: ax² + bx + c = a(x − x₁)(x − x₂). Ingliz tilli mamlakatlarda, Hindiston, Turkiya, Indoneziya va arab mamlakatlarida o‘rta had bo‘linadi: ko‘paytmasi ac, yig‘indisi b bo‘lgan ikki son topiladi, so‘ng guruhlanadi. Xitoy, Yaponiya va Malayziyada «xoch» usuli qo‘llanadi: a = a₁a₂, c = c₁c₂, a₁c₂ + a₂c₁ = b.

Algebraik kasr surati va maxraji umumiy ko‘paytuvchiga ega bo‘lsa, qisqaradi: avval ikkalasi ko‘paytuvchilarga ajratiladi, so‘ng umumiy ko‘paytuvchi qisqartiriladi. Qo‘shish va ayirish umumiy maxraj orqali bajariladi; ko‘paytirish — surat suratga, maxraj maxrajga; bo‘lish — teskari kasrga ko‘paytirish. Maxraj hech qachon nolga teng bo‘lmaydi, shuning uchun sahifa harflarning joiz qiymatlarini yozadi: qisqartirishdan keyin javob dastlabki kasrga faqat shu qiymatlarda teng.

O‘zingizni qanday tekshirish mumkin: javobdagi qavslarni oching — dastlabki ifoda chiqishi kerak; yoki harf o‘rniga ham ifodaga, ham javobga bir xil son qo‘ying — qiymatlar mos kelishi kerak. Sahifa bu tekshiruvni har bir javob uchun bajaradi va tekshiruvdan o‘tmagan javobni hech qachon ko‘rsatmaydi.

Ko‘p uchraydigan xatolar

  • (a + b)² ≠ a² + b²: o‘rta had 2ab tushib qolgan. To‘g‘risi: (a + b)² = a² + 2ab + b².
  • Qavs oldidagi minus har bir hadning ishorasini o‘zgartiradi: −(x − 3) = −x + 3, −x − 3 emas.
  • Faqat ko‘paytuvchilar qisqaradi: (x + 2)/2 ≠ x + 1 va (x² + 4)/(x + 2) ≠ x + 2.
  • Oxirigacha ajratilmagan: x(x² − 4) da qavs yana ajraladi — x(x − 2)(x + 2).
  • Yo‘qolgan ko‘paytuvchi: 2x² − 8 = 2(x − 2)(x + 2), (x − 2)(x + 2) emas.
  • Kvadratlar yig‘indisi a² + b² kvadratlar ayirmasidan farqli o‘laroq haqiqiy koeffitsiyentlar bilan ajralmaydi.
  • Qisqartirishdan keyin shartlar saqlanadi: (x² − 4)/(x − 2) = x + 2 faqat x ≠ 2 da.

Yozuv erkin: (x+3)^2-(x-2)(x+2), x2-5x+6 (x2 — bu x²), (x^2-9)/(x+3); kasrlarni bo‘lish uchun a/b : c/d yozing. Istalgan lotin harflaridan foydalanish mumkin.

Tez-tez beriladigan savollar

Bu bepulmi?

Ha, bu kalkulyator bepul va ro‘yxatdan o‘tishni talab qilmaydi. Hammasi serverda emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri brauzerda hisoblanadi.