Ifodalarni soddalashtiring va ko‘phadlarni ko‘paytuvchilarga ajrating — bosqichma-bosqich, maktabdagidek
Ifoda
Daftarga yozuv
📚 Nazariya: ifodalarni qanday soddalashtirish va ko‘phadlarni qanday ko‘paytuvchilarga ajratish mumkin
Ifodani soddalashtirish uchun qavslar ochiladi va o‘xshash hadlar ixchamlanadi — harfiy qismi bir xil bo‘lgan hadlar (3x² va −x² o‘xshash, 3x² va 3x esa o‘xshash emas). Qavs taqsimot qonuni bilan ochiladi: a(b + c) = ab + ac; qavslar ko‘paytmasi esa birinchi qavsning har bir hadini ikkinchisining har bir hadiga ko‘paytirib ochiladi. Qavs oldidagi minus ishorasi uning ichidagi har bir hadning ishorasini o‘zgartiradi.
Qisqa ko‘paytirish formulalari ishni yengillashtiradi: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b², (a − b)(a + b) = a² − b², (a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³, a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²), a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²). O‘ngdan chapga o‘qilsa, xuddi shu formulalar ko‘phadlarni ko‘paytuvchilarga ajratadi.
Ko‘paytuvchilarga ajratish — ko‘phadni ko‘paytma ko‘rinishida yozish demakdir. Darslikdagi tartib: 1) umumiy ko‘paytuvchini qavsdan tashqariga chiqarish (koeffitsiyentlarning EKUBi va barcha hadlarda bor harflar, har biri eng kichik darajada); 2) qisqa ko‘paytirish formulasini qo‘llash; 3) guruhlash — hadlarni umumiy qavsli guruhlarga bo‘lish; 4) kvadrat uchhad ax² + bx + c. Hech bir ko‘paytuvchi boshqa ajralmaguncha davom etiladi.
Kvadrat uchhad turli mamlakatlarda turlicha ajratiladi va sahifa uni sahifa tilida qabul qilinganidek yozadi. O‘zbekistonda, MDH mamlakatlarida, Fransiya, Germaniya, Ispaniya, Italiya, Polsha va Braziliyada ildizlar diskriminant orqali topiladi: ax² + bx + c = a(x − x₁)(x − x₂). Ingliz tilli mamlakatlarda, Hindiston, Turkiya, Indoneziya va arab mamlakatlarida o‘rta had bo‘linadi: ko‘paytmasi ac, yig‘indisi b bo‘lgan ikki son topiladi, so‘ng guruhlanadi. Xitoy, Yaponiya va Malayziyada «xoch» usuli qo‘llanadi: a = a₁a₂, c = c₁c₂, a₁c₂ + a₂c₁ = b.
Algebraik kasr surati va maxraji umumiy ko‘paytuvchiga ega bo‘lsa, qisqaradi: avval ikkalasi ko‘paytuvchilarga ajratiladi, so‘ng umumiy ko‘paytuvchi qisqartiriladi. Qo‘shish va ayirish umumiy maxraj orqali bajariladi; ko‘paytirish — surat suratga, maxraj maxrajga; bo‘lish — teskari kasrga ko‘paytirish. Maxraj hech qachon nolga teng bo‘lmaydi, shuning uchun sahifa harflarning joiz qiymatlarini yozadi: qisqartirishdan keyin javob dastlabki kasrga faqat shu qiymatlarda teng.
O‘zingizni qanday tekshirish mumkin: javobdagi qavslarni oching — dastlabki ifoda chiqishi kerak; yoki harf o‘rniga ham ifodaga, ham javobga bir xil son qo‘ying — qiymatlar mos kelishi kerak. Sahifa bu tekshiruvni har bir javob uchun bajaradi va tekshiruvdan o‘tmagan javobni hech qachon ko‘rsatmaydi.
Ko‘p uchraydigan xatolar
- (a + b)² ≠ a² + b²: o‘rta had 2ab tushib qolgan. To‘g‘risi: (a + b)² = a² + 2ab + b².
- Qavs oldidagi minus har bir hadning ishorasini o‘zgartiradi: −(x − 3) = −x + 3, −x − 3 emas.
- Faqat ko‘paytuvchilar qisqaradi: (x + 2)/2 ≠ x + 1 va (x² + 4)/(x + 2) ≠ x + 2.
- Oxirigacha ajratilmagan: x(x² − 4) da qavs yana ajraladi — x(x − 2)(x + 2).
- Yo‘qolgan ko‘paytuvchi: 2x² − 8 = 2(x − 2)(x + 2), (x − 2)(x + 2) emas.
- Kvadratlar yig‘indisi a² + b² kvadratlar ayirmasidan farqli o‘laroq haqiqiy koeffitsiyentlar bilan ajralmaydi.
- Qisqartirishdan keyin shartlar saqlanadi: (x² − 4)/(x − 2) = x + 2 faqat x ≠ 2 da.
Yozuv erkin: (x+3)^2-(x-2)(x+2), x2-5x+6 (x2 — bu x²), (x^2-9)/(x+3); kasrlarni bo‘lish uchun a/b : c/d yozing. Istalgan lotin harflaridan foydalanish mumkin.
Tez-tez beriladigan savollar
Bu bepulmi?
Ha, bu kalkulyator bepul va ro‘yxatdan o‘tishni talab qilmaydi. Hammasi serverda emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri brauzerda hisoblanadi.
← Barcha matematika vositalari