Trigonometriya — qiymatlar, soddalashtirish va tenglamalar bosqichma-bosqich yechim bilan
Topshiriq
Ifoda, tenglama yoki soddalashtirish kerak bo‘lgan narsani daftarga yozgandek kiriting. Gradus belgisisiz son gradus deb hisoblanadi, radianlar π orqali yoziladi.
Qanday yechildi — bosqichma-bosqich
Shu burchakning qolgan funksiyalari
Grafikda: nega ildizlar cheksiz ko‘p
To‘q sariq y = a chiziq to‘lqinni yechim nuqtalarida kesib o‘tadi. Sinus va kosinus har 2π da takrorlanadi (bu — davr), shuning uchun kesishish nuqtalari cheksiz zanjir hosil qiladi — har bir davrda xuddi shu ildizlar to‘plami qo‘shiladi. Javobdagi «+ 2πn» yoki «+ πn» shundan kelib chiqadi.
Birlik aylanada
Burchak cos o‘qidan soat miliga teskari yo‘nalishda qo‘yiladi. Burchak kosinusi — nuqtaning gorizontal koordinatasi, sinusi — vertikal koordinatasi. sin x = a ning yechimlari — balandligi a ga teng nuqtalar (gorizontal chiziq), cos x = a ning yechimlari esa — gorizontal koordinatasi kerakli qiymatga teng nuqtalar (vertikal chiziq). Odatda aylanada bunday nuqtalar ikkita — shuning uchun har bir aylanishda ikkita ildiz bo‘ladi.
Burchak cos o‘qidan soat miliga teskari yo‘nalishda qo‘yiladi. Kosinus — nuqtaning gorizontal koordinatasi, sinus — vertikal koordinatasi.
To‘g‘ri burchakli uchburchak
Istalgan ikkita kattalikni kiriting, ulardan kamida bittasi tomon bo‘lsin — qolgani hisoblanadi.
sin α = a/c — qarshisidagi katetning gipotenuzaga nisbati, cos α = b/c — yopishgan katetning gipotenuzaga nisbati, tg α = a/b — qarshisidagi katetning yopishgan katetga nisbati.
Qanday yechildi — bosqichma-bosqich
Qiymatlar jadvali
Asosiy burchaklar uchun qiymatlar — ular ko‘pincha so‘raladi. Chiziqcha funksiya bu nuqtada aniqlanmaganini bildiradi.
| Graduslar | Radianlar | sin | cos | tg | ctg |
|---|
Asosiy formulalar
Ayniyatlar
| sin²x + cos²x = 1 | asosiy ayniyat |
| tg x = sin x / cos x | ctg x = cos x / sin x |
| tg x · ctg x = 1 | 1 + tg²x = 1/cos²x |
Argumentlarni qo‘shish
| sin(α ± β) = sin α·cos β ± cos α·sin β |
| cos(α ± β) = cos α·cos β ∓ sin α·sin β |
| tg(α ± β) = (tg α ± tg β) / (1 ∓ tg α·tg β) |
Ikkilangan va yarim burchak
| sin 2α = 2·sin α·cos α | |
| cos 2α = cos²α − sin²α = 1 − 2sin²α = 2cos²α − 1 | |
| sin²α = (1 − cos 2α)/2 | cos²α = (1 + cos 2α)/2 |
Keltirish formulalari
Qoida: π/2 va 3π/2 dan funksiya «kofunksiya»ga almashadi (sin ↔ cos, tg ↔ ctg), π va 2π dan — almashmaydi. Ishora dastlabki burchak yotgan chorakka qarab olinadi.
| sin(π/2 − α) = cos α | cos(π/2 − α) = sin α |
| sin(π − α) = sin α | cos(π − α) = −cos α |
| sin(π + α) = −sin α | cos(π + α) = −cos α |
| sin(2π − α) = −sin α | cos(2π − α) = cos α |
📚 Nazariya: eng sodda tenglamalar qanday yechiladi
Eng sodda trigonometrik tenglama — bu sin x = a, cos x = a, tg x = a ko‘rinishidagi tenglik. Uni yechish — kerakli funksiya a ga teng bo‘ladigan barcha burchaklarni topish demakdir. Bunday burchaklar cheksiz ko‘p: funksiyalar davriy, shuning uchun javob butun n parametrli umumiy formula bilan yoziladi.
Sinusning davri 2π, lekin kesmadagi ildizlari π/2 ga nisbatan simmetrik joylashgan, shuning uchun formulada (−1)ⁿ ko‘paytuvchi va πn davr bor. Kosinusning ildizlari nolga nisbatan simmetrik — ± ishora shundan. Tangensning davri π, formulasi ham eng sodda.
Xususiy hollar alohida yodlanadi: sin x = 0, ±1 va cos x = 0, ±1. Umumiy formula ular uchun ham to‘g‘ri, lekin uzun, qisqa yozuv esa imtihonda vaqtni tejaydi.
Agar |a| > 1 bo‘lsa, sinus yoki kosinusli tenglama yechimga ega emas: bu funksiyalar hech qachon −1 dan 1 gacha bo‘lgan kesmadan chiqmaydi. Tangens va kotangensda bunday cheklov yo‘q — ular istalgan qiymatni qabul qiladi.
Kesmadagi ildizlarni topish uchun (imtihon masalasining b) bandi) har bir seriya a ≤ x₀ + Tk ≤ b qoʻsh tengsizlikka qoʻyiladi va butun k lar topiladi. (−1)ⁿ yoki ± qatnashgan seriya avval ikkita seriya qilib yoziladi — shunda ikkinchi chorakdagi ildiz yoʻqolmaydi. Bunday tanlash son aylanasi boʻyicha tanlash bilan teng hisoblanadi.
Tez-tez beriladigan savollar
Bu bepulmi?
Ha, bu kalkulyator bepul va ro‘yxatdan o‘tishni talab qilmaydi. Hammasi serverda emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri brauzerda hisoblanadi.