Rút gọn biểu thức và phân tích đa thức thành nhân tử — từng bước, như ở trường
Biểu thức
Trình bày vào vở
📚 Lý thuyết: rút gọn biểu thức và phân tích đa thức thành nhân tử
Để rút gọn biểu thức, ta phá ngoặc rồi thu gọn các hạng tử đồng dạng, tức là các hạng tử có cùng phần biến (3x² và −x² đồng dạng, còn 3x² và 3x thì không). Phá ngoặc theo tính chất phân phối a(b + c) = ab + ac; nhân hai ngoặc với nhau thì nhân mỗi hạng tử của ngoặc thứ nhất với từng hạng tử của ngoặc thứ hai. Dấu trừ trước ngoặc làm đổi dấu mọi hạng tử bên trong.
Hằng đẳng thức đáng nhớ giúp tính nhanh: (a + b)² = a² + 2ab + b², (a − b)² = a² − 2ab + b², (a − b)(a + b) = a² − b², (a + b)³ = a³ + 3a²b + 3ab² + b³, a³ + b³ = (a + b)(a² − ab + b²), a³ − b³ = (a − b)(a² + ab + b²). Đọc các hằng đẳng thức này từ phải sang trái, ta phân tích được đa thức thành nhân tử.
Phân tích đa thức thành nhân tử là viết đa thức dưới dạng tích. Thứ tự như trong sách giáo khoa: 1) đặt nhân tử chung (ƯCLN của các hệ số và các biến có mặt trong mọi hạng tử, mỗi biến lấy với số mũ nhỏ nhất); 2) dùng hằng đẳng thức; 3) nhóm hạng tử — chia các hạng tử thành nhóm có ngoặc chung; 4) tam thức bậc hai ax² + bx + c. Làm tiếp cho đến khi không nhân tử nào phân tích được nữa.
Tam thức bậc hai được phân tích theo những cách khác nhau ở các nước khác nhau, và trang viết lời giải theo cách dạy ở các nước dùng ngôn ngữ của trang. Ở Việt Nam, các nước nói tiếng Anh, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia và các nước Ả Rập, người ta tách hạng tử ở giữa: tìm hai số có tích bằng ac và tổng bằng b, rồi nhóm hạng tử. Ở Nga và các nước SNG khác, Pháp, Đức, Tây Ban Nha, Ý, Ba Lan và Brazil, người ta tìm nghiệm bằng biệt thức: ax² + bx + c = a(x − x₁)(x − x₂). Ở Trung Quốc, Nhật Bản và Malaysia, người ta dùng phương pháp nhân chéo: a = a₁a₂, c = c₁c₂, a₁c₂ + a₂c₁ = b.
Phân thức đại số rút gọn được khi tử và mẫu có nhân tử chung: trước hết phân tích cả tử và mẫu thành nhân tử, rồi chia cả tử và mẫu cho nhân tử chung. Cộng và trừ thì quy đồng mẫu thức; nhân thì tử nhân tử, mẫu nhân mẫu; chia thì nhân với phân thức nghịch đảo. Mẫu thức không bao giờ được bằng 0, nên trang ghi điều kiện xác định của các biến: sau khi rút gọn, kết quả chỉ bằng phân thức ban đầu khi thỏa điều kiện đó.
Tự kiểm tra thế nào: phá ngoặc trong đáp số — phải thu lại biểu thức ban đầu; hoặc thay cùng một số vào biến ở cả biểu thức ban đầu lẫn đáp số — hai giá trị phải bằng nhau. Trang kiểm tra như vậy với mọi đáp số và không bao giờ hiện đáp số không qua được phép kiểm tra.
Lỗi thường gặp
- (a + b)² ≠ a² + b²: thiếu hạng tử 2ab ở giữa. Đúng là: (a + b)² = a² + 2ab + b².
- Dấu trừ trước ngoặc đổi dấu mọi hạng tử: −(x − 3) = −x + 3, không phải −x − 3.
- Chỉ được rút gọn nhân tử: (x + 2)/2 ≠ x + 1 và (x² + 4)/(x + 2) ≠ x + 2.
- Phân tích chưa triệt để: trong x(x² − 4) ngoặc vẫn còn phân tích được — x(x − 2)(x + 2).
- Mất nhân tử: 2x² − 8 = 2(x − 2)(x + 2), không phải (x − 2)(x + 2).
- Tổng hai bình phương a² + b² không phân tích được với hệ số thực, khác với hiệu hai bình phương.
- Sau khi rút gọn, điều kiện vẫn còn: (x² − 4)/(x − 2) = x + 2 chỉ khi x ≠ 2.
Nhập tự do: (x+3)^2-(x-2)(x+2), x2-5x+6 (x2 nghĩa là x²), (x^2-9)/(x+3); để chia phân thức, gõ a/b : c/d. Có thể dùng bất kỳ chữ cái Latinh nào.
Câu hỏi thường gặp
Công cụ này miễn phí chứ?
Có, máy tính này miễn phí và không cần đăng ký. Mọi phép tính đều diễn ra ngay trong trình duyệt, không phải trên máy chủ.