Орта мән, медиана, мода, дисперсия және стандартты ауытқу — сандарды қойып, қадамдық шешімін алыңыз
Деректер
Бос орын, нүктелі үтір арқылы немесе жаңа жолдан — кестеден бағанды қоюға болады.
Жиілік — мәннің неше рет кездесетіні. Мәндер мен жиіліктер тең болуы керек.
Сандар қалай орналасқан: нүктелік диаграмма және «мұртты жәшік»
Қадамдық шешім
📚 Теория: орта мән, медиана, мода және дисперсия деген не
Арифметикалық орта x̄ — барлық сандардың қосындысы олардың санына n бөлінеді. Сандар жиілік кестесімен берілсе, әр мәнді оның жиілігіне көбейтеді: x̄ = (x₁n₁ + x₂n₂ + …)/n. Орта мән — қатардың «тепе-теңдік нүктесі»: диаграммада оның астында үшбұрыш тұр, екі жақтағы нүктелер бірін-бірі теңестіреді.
Медиана — реттелген қатардың ортасындағы сан. Алдымен сандарды міндетті түрде өсу ретімен орналастырады. n тақ болса, медиана (n + 1)/2 орнында тұрады, жұп болса — ортадағы екі санның ортасы. Медиана орта мәннен айырмашылығы — бір өте үлкен не өте кіші саннан дерлік өзгермейді.
Мода — ең жиі кездесетін мән. Мода бірнешеу болуы мүмкін; барлық мән бірдей жиі кездессе, мода жоқ. Құлаш — ең үлкен және ең кіші сандардың айырмасы.
Квартильдер реттелген қатарды төрт бөлікке бөледі: сандардың төрттен бірі Q₁-ден аспайды, жартысы — медианадан, төрттен үші — Q₃-тен. Квартильаралық құлаш IQR = Q₃ − Q₁. Әр елдің оқулықтарындағы есептеу ережелері әртүрлі, сондықтан жауаптар сәйкес келмеуі мүмкін: қатар жартыларының медианалары (Қазақстан, Ресей, АҚШ, Жапония), (n + 1)/4 орны (Индонезия, Үндістан, Ұлыбритания), n/4 орны, бүтін болса екі санның ортасы (Германия, Қытай), n/4 орны жоғары дөңгелектеумен (Франция). Өз оқулығыңыздың ережесін таңдаңыз. Шығарынды — квартильдерден 1,5·IQR-дан артық алыс тұрған сан; «мұртты жәшікте» ол бөлек нүктемен белгіленеді.
Дисперсия — орта мәннен ауытқулар квадраттарының арифметикалық ортасы: D = Σ(xᵢ − x̄)²/n. Орта мән ыңғайсыз болса, D = Σxᵢ²/n − x̄² формуласымен есептейді. Стандартты ауытқу σ = √D сандардың орта мәннен орташа қаншалықты алыстайтынын деректермен бірдей бірлікте көрсетеді. Мектепте әдетте n-ге бөледі. Сандар үлкен жиынтықтан алынған таңдама болса (жоғары оқу орнында және статистикада осылай), n − 1-ге бөледі: бұл таңдамалы (түзетілген) дисперсия s². Калькулятор екеуін де есептейді.
Жиі қателер: медиананы реттелмеген қатардан алу; n жұп болғанда екі санның ортасының орнына бір санды алу; дисперсия мен стандартты ауытқуды шатастыру; мұғалім n күткенде n − 1-ге бөлу (және керісінше); жиілік кестесінде жиіліктер қосындысына емес, жолдар санына бөлу.
Жиі қойылатын сұрақтар
Бұл тегін бе?
Иә, бұл калькулятор тегін және тіркелуді қажет етпейді. Барлығы серверде емес, тікелей браузерде есептеледі.
← Барлық математикалық құралдар