Функциянын пределдери — окуу китебиндегидей киргизиңиз, кадамдык чыгарылышын жана дептерге жазылышын алыңыз
Функциянын предели
Дептерге жазуу
Текшерүү: чекиттин жанындагы функциянын маанилери
📚 Теория: пределдерди кантип табышат
Адегенде — маанисин коюу. Эгер функция чекитте аныкталган жана үзгүлтүксүз болсо (көп мүчө, бөлүмү нөл эмес бөлчөк, тамыр, синус, өз областындагы логарифм), предели анын маанисине барабар: x → 2 болгондо lim (x² + 3x) мааниси 2² + 3·2 = 10.
0/0 аныксыздыгы көп мүчөлөрдөн турган бөлчөктө алым менен бөлүмдүн x − a туюнтмасына бөлүнөрүн билдирет. Аларды көбөйтүүчүлөргө ажыратышат (жалпы көбөйтүүчүнү чыгаруу, квадраттардын айырмасы, квадраттык үч мүчөнүн тамырлары, кубдардын айырмасы, Горнердин схемасы менен x − a туюнтмасына бөлүү), кыскартышат жана кайра коюшат. Туюнтмада тамыр болсо, алым менен бөлүмдү түйүндөш туюнтмага көбөйтүшөт: (√a − b)(√a + b) = a − b².
c/0, мында c ≠ 0: предел чексиз, чекиттин сол жана оң жагындагы бөлүмдүн белгиси маанилүү. Белгилер ар башка болсо, −∞ жана +∞ бир жактуу пределдери ар башка: Кыргызстанда жана КМШ өлкөлөрүндө предел ∞ге (белгисиз чексиздикке) барабар деп жазышат, көпчүлүк өлкөлөрдө — предел жок деп.
Чексиздикте бөлчөктү x тин эң жогорку даражасына бөлүшөт: x → ∞ болгондо 1/x, 1/x²… бөлчөктөрү нөлгө умтулат. Натыйжа даражаларга жараша болот: алымдыкы кичине болсо — предел 0, барабар болсо — улук коэффициенттердин катышы, алымдыкы чоң болсо — чексиздик. Тамырлардын айырмасын (∞ − ∞) түйүндөш туюнтмага көбөйтүп, бөлүшөт; бөлчөктөрдүн айырмасын жалпы бөлүмгө келтиришет.
Сонун пределдер. Биринчиси: x → 0 болгондо sin x/x → 1, экинчиси: x → ∞ болгондо (1 + 1/x)ˣ → e. Алардан u → 0 болгондогу эквиваленттүүлүктөр келип чыгат: sin u ~ u, tg u ~ u, arcsin u ~ u, 1 − cos u ~ u²/2, eᵘ − 1 ~ u, aᵘ − 1 ~ u ln a, ln(1 + u) ~ u, √(1 + u) − 1 ~ u/2. Көбөйтүндүдө жана тийиндиде чексиз кичине чоңдукту эквиваленти менен алмаштырышат: lim sin 3x/(5x) = lim 3x/(5x) = 3/5. Көп өлкөлөрдө анын ордуна көбөйтүп, бөлүшөт: (sin 3x/(3x))·(3x/(5x)) → 1·3/5. 1^∞ аныксыздыгы мындай ачылат: lim Bᴱ = e^(lim (B − 1)·E).
Лопиталдын эрежеси. Эгер x → a болгондо алымы да, бөлүмү да нөлгө же экөө тең чексиздикке умтулса, анда оң жактагы предел бар болсо, lim f/g = lim f′/g′. Алымы менен бөлүмү өз-өзүнчө дифференцирленет, тийиндинин эрежеси менен эмес. 0·∞ түрүндөгү аныксыздык адегенде бөлчөк түрүндө жазылат (x ln x = ln x/(1/x)), ∞ − ∞ жалпы бөлүмгө келтирилет, ал эми 0⁰ жана ∞⁰ e аркылуу жазылат: Bᴱ = e^(E·ln B). Калькулятор Лопиталдын эрежесин ажыратуу жана сонун пределдер жардам бербегенде гана колдонот жана ар бир колдонуудан кийин аларды кайра сынап көрөт.
Бир жактуу предел — x чекитке бир гана жактан жакындаганда. Кыргызстанда, КМШ өлкөлөрүндө жана Японияда x → 2 − 0 (сол жактан) жана x → 2 + 0 (оң жактан) деп жазышат, көпчүлүк өлкөлөрдө — x → 2⁻ жана x → 2⁺. Эки бир жактуу предел барабар болсо, чекиттеги предел бар.
Эркин жазуу: (x^2-4)/(x-2), sqrt(x+2) же √, чекит — сан, бөлчөк (1/2), pi/2, inf, +∞ же −∞. Толугу менен коюуга болот: lim x->2 (x^2-4)/(x-2).
Көп берилүүчү суроолор
Бул акысызбы?
Ооба, бул калькулятор акысыз жана катталууну талап кылбайт. Баары серверде эмес, түз эле браузерде эсептелет.
← Бардык математикалык аспаптар