Antiderivativ - har bir qadamning batafsil taqsimoti va grafik bilan
f(x) funksiyasi
Boshlang‘ich funksiya
Anti hosila F(x) bu funksiya bo‘lib, hosilasi aslini qaytaradi: F′(x) = f(x). Antiderivativga har qanday doimiy C qo'shilishi mumkin, shuning uchun u doimo yoziladi.
Bu qanday hisoblangan - bosqichma-bosqich
Har bir qadam ishlatiladigan texnikani nomlaydi va almashtirishni ko'rsatadi, shuning uchun yechimni daftaringizga nusxalash mumkin.
Boshlang‘ich funksiyani tekshirish
«F — f uchun boshlang‘ich funksiya ekanini isbotlang» masalasidagi F(x) ni yoki o‘z javobingizni kiriting: F′(x) ni topamiz va yuqoridagi maydondagi f(x) bilan solishtiramiz. Biznikidan o‘zgarmasga farq qiladigan javob ham to‘g‘ri.
Funksiya grafigi va uning antiderivativi
Moviy egri chiziq f(x) funksiya, to'q sariq rang esa F(x) ga qarshi hosiladir. Havolani tekshiring: f(x) musbat bo'lgan joyda antiderivativ ortadi; f(x) manfiy bo'lgan joyda u kamayadi; f(x) = 0 bo'lsa, antiderivativ cho'qqiga yoki vodiyga ega. Bu hosila bilan solishtirganda aynan teskari munosabatdir.
Antiderivativlar jadvali
Asosiy formulalar. C ixtiyoriy doimiydir. Har qanday qatorni tekshirish oson: o'ng ustunni farqlang va siz chap ustunni olasiz.
| f(x) | ∫f(x) dx |
|---|---|
| 0 | C |
| 1 | x + C |
| xⁿ, n ≠ −1 | xⁿ⁺¹/(n + 1) + C |
| 1/x | ln|x| + C |
| eˣ | eˣ + C |
| aˣ | aˣ/ln a + C |
| sin x | −cos x + C |
| cos x | sin x + C |
| 1/cos²x | tg x + C |
| 1/sin²x | −ctg x + C |
| 1/(1 + x²) | arctg x + C |
| 1/√(1 − x²) | arcsin x + C |
Aniq integral — grafik ostidagi maydon → · Teskari amal — hosila →
📚 Nazariya: integratsiya texnikasi
Integratsiya - bu differentsiatsiyaga teskari operatsiya. F uchun antiderivativni topish, hosilasi f ga teng bo'lgan funktsiyani tanlashni anglatadi. Tekshirish har doim bir xil: javobni farqlang.
Lineerlik: yig'indining integrali integrallar yig'indisiga teng, doimiy omil tashqarida olinadi. Chiziqli almashtirish: ∫f(kx + b) dx = F(kx + b)/k — chiziqli ifoda x oʻrniga integral ostida turganda.
Qismlar bo'yicha integratsiya: ∫u dv = u·v - ∫v du. U x·eˣ yoki x·sin x kabi mahsulotlarga qo'llaniladi. Har bir integralni elementar funksiyalar orqali ifodalash mumkin emas - masalan, ∫e^(−x²) dx yopiq formulaga ega emas va bu normaldir.
u sifatida nimani olish kerak. u sifatida differensiallaganda soddalashadigan ko‘paytuvchini, dv sifatida esa oson integrallanadiganini olamiz. Logarifm va teskari trigonometrik funksiyalar (arctg x, arcsin x) u sifatida olinadi: ularning hosilalari — kasrlar. Ko‘phad eˣ, sin x va cos x yonida u bo‘ladi, logarifm yoki teskari trigonometrik funksiya yonida esa dv ga o‘tadi. Masalan, ∫arctg x dx = x·arctg x − ∫x dx/(x² + 1) = x·arctg x − ln(x² + 1)/2 + C.
Ratsional kasrlar. Agar suratning darajasi maxrajning darajasidan kichik bo‘lmasa, avval burchak usulida bo‘lib, butun qismini ajratamiz. So‘ng maxrajni ko‘paytuvchilarga, kasrni esa eng sodda kasrlarga ajratamiz: A/(x − a), B/(x − a)², (Cx + D)/(x² + px + q). Koeffitsiyentlar ildizlarni qo‘yish va x ning bir xil darajalari oldidagi koeffitsiyentlarni tenglashtirish orqali topiladi; har bir eng sodda kasr logarifm, daraja yoki arktangens beradi.
Ildizlar va eˣ. Agar ildiz ostida kvadrat uchhad bo‘lsa, to‘la kvadrat ajratiladi va integral jadvaldan olinadi: ∫dx/√(x² ± a²) = ln|x + √(x² ± a²)| + C, ∫dx/√(a² − x²) = arcsin(x/a) + C, ∫√(a² − x²) dx = (x/2)·√(a² − x²) + (a²/2)·arcsin(x/a) + C. Chiziqli ifodadan olingan ildiz t = √(kx + b) almashtirish bilan, eˣ dan tuzilgan kasr esa t = eˣ almashtirish bilan yo‘qotiladi: almashtirishdan keyin ratsional kasr qoladi. Kvadrat uchhad ildiziga bo‘lingan n-darajali ko‘phad noma’lum koeffitsiyentlar usuli bilan integrallanadi: ∫Pₙ(x)/√(ax² + bx + c) dx = Qₙ₋₁(x)·√(ax² + bx + c) + λ∫dx/√(ax² + bx + c); Qₙ₋₁ koeffitsiyentlari va λ ikkala tomonni differensiallab topiladi. ∫dx/((x − α)ⁿ√(ax² + bx + c)) integral x − α = 1/t almashtirish bilan xuddi shu ko‘rinishga keltiriladi, masalan ∫dx/(x√(1 − x²)) = −ln|(1 + √(1 − x²))/x| + C.
Trigonometrik integrallar. Agar sinus yoki kosinus toq darajada bo‘lsa, bitta ko‘paytuvchi ajratiladi, qolgani sin²x + cos²x = 1 orqali ifodalanadi va t = cos x (yoki t = sin x) almashtirish bajariladi. Ikkala daraja ham juft bo‘lsa, daraja pasaytiriladi: sin²x = (1 − cos 2x)/2, cos²x = (1 + cos 2x)/2. sin mx·cos nx ko‘paytma yig‘indiga aylantiriladi, tgⁿx esa 1 + tg²x = 1/cos²x formula bilan ajratiladi. Jadvalga ko‘ra ∫dx/sin x = ln|tg(x/2)| + C va ∫dx/cos x = ln|tg(x/2 + π/4)| + C.
sin x va cos x dan kasr. Agar sin x ni −sin x bilan almashtirganda funksiya ishorasini o‘zgartirsa, t = cos x almashtirish bajariladi; cos x ni −cos x bilan almashtirganda o‘zgartirsa — t = sin x; ikkalasini almashtirganda o‘zgarmasa — t = tg x. Boshqa hollarda universal almashtirish t = tg(x/2) yordam beradi: sin x = 2t/(1 + t²), cos x = (1 − t²)/(1 + t²), dx = 2dt/(1 + t²). Almashtirishdan keyin ratsional kasr hosil bo‘ladi.
Nuqtadan o‘tuvchi boshlang‘ich funksiya. f ning barcha boshlang‘ich funksiyalari o‘zgarmasga farq qiladi: F(x) = G(x) + C. Agar F grafigi M(x₀; y₀) nuqtadan o‘tsa, uning koordinatalari qo‘yiladi: G(x₀) + C = y₀, bundan C = y₀ − G(x₀). Nuqtani javob ostidagi «F(x₀) = y₀» maydonlariga kiriting — C yechim bilan birga topiladi.
Tez-tez beriladigan savollar
Bu bepulmi?
Ha, bu kalkulyator bepul va ro‘yxatdan o‘tishni talab qilmaydi. Hammasi serverda emas, to‘g‘ridan-to‘g‘ri brauzerda hisoblanadi.