Funkcja pierwotna — ze szczegółowym opisem każdego kroku i wykresem
Funkcja f(x)
Funkcja pierwotna
Funkcja pierwotna F(x) jest funkcją, której pochodna zwraca oryginał: F′(x) = f(x). Do funkcji pierwotnej można dodać dowolną stałą C i dlatego jest ona zawsze zapisywana.
Jak to obliczono – krok po kroku
Każdy krok określa zastosowaną technikę i pokazuje zamiennik, dzięki czemu rozwiązanie można skopiować do swojego notatnika.
Sprawdź funkcję pierwotną
Wpisz F(x) z zadania „wykaż, że F jest funkcją pierwotną f” albo swoją odpowiedź: obliczymy F′(x) i porównamy z f(x) z pola powyżej. Odpowiedź, która różni się od naszej o stałą, też jest poprawna.
Wykres funkcji i jej funkcji pierwotnej
Niebieska krzywa to funkcja f(x), pomarańczowa to funkcja pierwotna F(x). Sprawdź powiązanie: gdzie f(x) jest dodatnie, funkcja pierwotna rośnie; gdzie f(x) jest ujemne, to maleje; gdzie f(x) = 0 funkcja pierwotna ma szczyt lub dolinę. Jest to dokładnie odwrotna zależność w porównaniu z pochodną.
Tabela funkcji pierwotnych
Podstawowe formuły. C jest dowolną stałą. Każdy wiersz można łatwo zweryfikować: odróżnij prawą kolumnę, a otrzymasz lewą.
| f(x) | ∫f(x) dx |
|---|---|
| 0 | C |
| 1 | x + C |
| xⁿ, n ≠ −1 | xⁿ⁺¹/(n + 1) + C |
| 1/x | ln|x| + C |
| eˣ | eˣ + C |
| aˣ | aˣ/ln a + C |
| sin x | −cos x + C |
| cos x | sin x + C |
| 1/cos²x | tg x + C |
| 1/sin²x | −ctg x + C |
| 1/(1 + x²) | arctg x + C |
| 1/√(1 − x²) | arcsin x + C |
Całka oznaczona — pole pod wykresem → · Działanie odwrotne — pochodna →
📚 Teoria: techniki integracyjne
Całkowanie jest operacją odwrotną do różniczkowania. Znalezienie funkcji pierwotnej F dla f oznacza wybranie funkcji, której pochodna jest równa f. Kontrola jest zawsze taka sama: różnicuj odpowiedź.
Liniowość: całka z sumy jest równa sumie całek, współczynnik stały jest usuwany na zewnątrz. Podstawienie liniowe: ∫f(kx + b) dx = F(kx + b)/k — gdy wyrażenie liniowe stoi pod całką zamiast x.
Całkowanie przez części: ∫u dv = u·v − ∫v du. Stosuje się go do produktów takich jak x·eˣ lub x·sin x. Nie każdą całkę można wyrazić za pomocą funkcji elementarnych — na przykład ∫e^(−x²) dx nie ma zamkniętego wzoru i jest to normalne.
Co przyjąć za u. Za u przyjmujemy czynnik, który upraszcza się po zróżniczkowaniu, a za dv — ten, który łatwo scałkować. Logarytm i funkcje cyklometryczne (arctg x, arcsin x) przyjmujemy za u: ich pochodne są ułamkami. Wielomian przyjmujemy za u obok eˣ, sin x i cos x, ale obok logarytmu lub funkcji cyklometrycznej trafia do dv. Na przykład ∫arctg x dx = x·arctg x − ∫x dx/(x² + 1) = x·arctg x − ln(x² + 1)/2 + C.
Funkcje wymierne. Jeśli stopień licznika nie jest mniejszy od stopnia mianownika, najpierw dzielimy wielomiany i wyodrębniamy część całkowitą. Potem rozkładamy mianownik na czynniki, a ułamek na ułamki proste: A/(x − a), B/(x − a)², (Cx + D)/(x² + px + q). Współczynniki znajdujemy, podstawiając pierwiastki i porównując współczynniki przy tych samych potęgach x; każdy ułamek prosty daje logarytm, potęgę albo arcus tangens.
Pierwiastki i eˣ. Jeśli pod pierwiastkiem jest trójmian kwadratowy, uzupełniamy go do pełnego kwadratu i bierzemy całkę z tabeli: ∫dx/√(x² ± a²) = ln|x + √(x² ± a²)| + C, ∫dx/√(a² − x²) = arcsin(x/a) + C, ∫√(a² − x²) dx = (x/2)·√(a² − x²) + (a²/2)·arcsin(x/a) + C. Pierwiastka z wyrażenia liniowego pozbywamy się podstawieniem t = √(kx + b), a ułamka z eˣ — podstawieniem t = eˣ: po podstawieniu zostaje funkcja wymierna. Wielomian stopnia n podzielony przez pierwiastek z trójmianu kwadratowego całkuje się metodą współczynników nieoznaczonych: ∫Pₙ(x)/√(ax² + bx + c) dx = Qₙ₋₁(x)·√(ax² + bx + c) + λ∫dx/√(ax² + bx + c); współczynniki Qₙ₋₁ i λ znajduje się, różniczkując obie strony. Całkę ∫dx/((x − α)ⁿ√(ax² + bx + c)) sprowadza się do tej samej postaci podstawieniem x − α = 1/t, na przykład ∫dx/(x√(1 − x²)) = −ln|(1 + √(1 − x²))/x| + C.
Całki trygonometryczne. Jeśli sinus lub cosinus występuje w nieparzystej potędze, wydziela się jeden czynnik, resztę wyraża przez sin²x + cos²x = 1 i stosuje podstawienie t = cos x (lub t = sin x). Jeśli obie potęgi są parzyste, obniża się potęgę: sin²x = (1 − cos 2x)/2, cos²x = (1 + cos 2x)/2. Iloczyn sin mx·cos nx zamienia się na sumę, a tgⁿx rozkłada wzorem 1 + tg²x = 1/cos²x. Z tabeli: ∫dx/sin x = ln|tg(x/2)| + C oraz ∫dx/cos x = ln|tg(x/2 + π/4)| + C.
Funkcje wymierne zmiennych sin x i cos x. Jeśli po zamianie sin x na −sin x funkcja zmienia znak, stosuje się podstawienie t = cos x; jeśli zmienia znak po zamianie cos x na −cos x — podstawienie t = sin x; jeśli nie zmienia się po zamianie obu — podstawienie t = tg x. W pozostałych przypadkach pomaga podstawienie uniwersalne t = tg(x/2): sin x = 2t/(1 + t²), cos x = (1 − t²)/(1 + t²), dx = 2dt/(1 + t²). Po podstawieniu otrzymuje się funkcję wymierną.
Funkcja pierwotna przechodząca przez punkt. Wszystkie funkcje pierwotne f różnią się o stałą: F(x) = G(x) + C. Jeśli wykres F przechodzi przez punkt P = (x₀, y₀), podstawia się jego współrzędne: G(x₀) + C = y₀, skąd C = y₀ − G(x₀). Wpisz punkt w pola „F(x₀) = y₀” pod odpowiedzią — C zostanie znalezione razem z rozwiązaniem.
Często zadawane pytania
Czy to jest darmowe?
Tak, ten kalkulator jest darmowy i nie wymaga rejestracji. Wszystko liczy się bezpośrednio w przeglądarce, a nie na serwerze.